یخاب

 جشنواره "دوستداران يوزپلنگ در يخاب" خوشبختانه با همكاري دوستان خوبم به خوبي و خوشي به پايان رسيد اگرچه بايد شروعي براي كارهاي بزرگتر بعدي باشد. انجمن يوزپلنگ ايراني به همراه طبيعت  سبز پيام نور آران و بيدگل و جمعيت كوير سبز كاشان در اجراي اين برنامه بنده را ياري نمودند كه جا دارد از زحمت تك تكشون تشكر و قدرداني كنم. شهرداري  ابوزيدآباد به همراه پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي نيز كمك هاي خوبي در اين راه به بنده نمودند. آقاي مهندس فرهادي نيا از مفاخر حيات وحش كشورمون در سطح جهان و مسئول انجمن يوزپلنگ ايراني به كمك همكارانشان خانم ها حسيني_‘ صفورا زواران حسيني_‘ باقري و سهرابي نيا برنامه هاي آموزنده و متنوعي را اجرا نمودند كه مهمترين آنها برنامه يوز و پله_‘ پرده خواني يوز و حل جدول يوز و بدن يوز بود. آقاي سحابي مسئول طبيعت  سبز پيام نور آران و بيدگل به همراه همكارانشان آقاي غمخوار_‘ حسين دوست_‘ عباسي_‘ علوي و عربيان و خانم آريان نيز در پخش فيلم و سخنراني و نقاشي و بازي يوز و پله به ما كمك نمودند. آقاي اعتماد و خانم حميدي مسئولين جمعيت كوير سبز كاشان به همراه همكارانشان خانم ها حسني و زراعت و آقايان اقبال و مقدم در بخش آموزش و سرگرمي_‘ عكاسي و فيلمبرداري و پخش محصولات ما را ياري نمودند. داداشم علي خطاطمون بودش و سميه خواهرم نيز توي همون غرفه به همراه مادرم مشغول فعاليت بودن. در ضمن از تلاش هاي آقاي مهندس مشهدي شهردار ابوزيداباد_‘ آقاي فرهادي مسئول روابط عمومي شهرداري و آقاي مزرعتي رييس شوراي شهر كمال تشكر و قدرداني را داريم. آقاي مهندس انصاري رييس اداره حفاظت محيط زيست كاشان نيز در طول مدت زمان برگزاري مراسم با حضور خويش باعث دلگرمي دوستان در اجراي برنامه هاي خويش شدند.

برنامه در سه غرفه اصلي در سه ضلع كاروانسرا با عنوان غرفه هاي نقاشي و خطاطي_‘ پخش محصولات_‘ آموزش و سرگرمي ويژه كودكان و نوجوانان برگزار گرديد. در غرفه خطاطي_‘ خطاطمون هر جمله كه بچه ها در مورد يوزپلنگ مي گفتند باسشون مي نوشت و بهشون هديه مي داد. نقاش ما هم در حين كشيدن تابلويي از يوز_‘ صورت بچه ها را به شكل يوز نقاشي مي كرد و طرحي از يوز روي كاغذ  A4براي بچه ها به عنوان يادگاري مي كشيد. در غرفه محصولات هم پوستر_‘ كارت پستال و يوزنامه_‘ سي دي فيلم در مورد يوز و محصولات متنوع ديگر بين بچه ها به رايگان توزيع مي شد بطوري كه چند هزار نفري كه آمده بودند همشون محصولات متنوع ما را دريافت كردند. در غرفه آموزش و سرگرمي بچه ها روي ميزها به رنگ آميزي تصويرهاي متنوعي از يوز مشغول بودند و داستان ماريتا (يوزپلنگ) باسشون خونده مي شد و سوال هايي در مورد يوزپلنگ باسشون طرح شده بود كه بهشون جواب مي دادند و جايزه مي گرفتند. در دو طرف محوطه كاروانسرا دو تا برنامه پيش بيني شده بود. توي برنامه اول كه بازي يوز و پله نام داشت بچه ها با پوشيدن كاورهاي يوز و انداختن تاس (مشابه بازي مار و پله) به بازي بر روي خونه ها مشغول بودند. در طرف ديگر پرده خواني يوز (شبيه نقالي هاي شاهنامه در قهوه خانه هاي قديمي) شخصي به شكل حماسي_‘ زندگي يوز را براي دوستان تشريح مي نمود. در اين بين نيز دوستي يه حل جدول يوز براي دوستان بر روي تخته وايت برد و طرح پرسش هايي براي حل جدول و آگاهي دوستان در مورد يوز مشغول بودند.

در سالن پخش فيلم و سخنراني نيز با چيدن صندلي در محيط سرپوشيده كاروانسرا_‘ فيلمي از يوز پخش مي شد و همچنين پخش سخنراني و آموزش پيرامون موضوع يوز نيز براي حضار صورت مي گرفت.

در كل سعي شد با ايجاد محيطي سرگرم كننده و شاد همراه با برنامه هاي متنوع_‘ آموزه هاي مفيدي در مورد يوزپلنگ اين موجود منحصر به فرد و در خطر انقراض به مردم منطقه (حاشيه پارك ملي كوير) و بخصوص بچه ها و نوجوانان داده شود.

  مهندس غصه نخور همه چيز درست مي شه. اگه كشور ما چند تا مهندس فرهادي نياي عزيز داشت ديگه حداقل در زمينه حيات وحش غصه اي نداشتش.

     خانم صفورا زواران حسيني هم حسابي مشغول بازي و آموزشه.خدا قوت!

   اينم رستم شاهنامه ماست سركار خانم باقري.

  خانم سهرابي نيا كجا با اين عجله. آها كارا عقبه. باشه صبر كن منم برسم

  نترس خانم خانما به تمام برنامه مي رسي. وقت زياد داري. اينجا كه ديگه امتحان و كلاس و درس نيستش كه...

    اي ول به فيگورت..خداييش از خيلي ها سودش باسه مملكت ما بيشتره. حداقل اگه كوزه اي را آب نمي كنه كوزه اي را هم نمي شكنه.

   خدا قوت آقاي اعتماد. بايد هم استراحت كني در اين سن و سال خوب نيست اينقده حرص محيط زيست بخوري

پاورقي : جشنواره برگزار شده براي من بخاطر تقابل دو چهره از دو نسل متفاوت جذاب بودش يكي مهندس فرهادي نياي عزيز چهره علمي بسيار جوان و شناخته شده جهاني در زمينه حيات وحش كشورمون (سومين عكس از بالا تكيه داده به ديوار) و ديگري آقاي اعتماد (آخرين عكس پيرمرد روبه دوربين) پيرمرد مهربوني كه چندين سال است خستگي مشكلات محيط زيستي شهرستان كاشان بر پيشونيش نشسته است. هر دو بزرگوار با دلسوزي وصف ناپذيري باسه محيط زيست كشورمون تلاش مي كنند خدا به هر دوشون سلامتي و طول عمر با عزت بده. هميشه توي ذهنم فكر مي كردم آدماي بزرگ چه شكلي هستند و چه فرقي با ديگران دارند. حالا فهميدم اونا در كنار ما هستند و ما قدرشون را نمي دونيم. روح هاي بزرگ و خدايي كه داخل جسم هاي خاكي خودشون را نشون دادند. يه نكته جالب ديگه يه آقايي بود (تصوير يكي ماقبل آخر) كه حضورش شور و هيجان خاصي به مراسم داده بود اگر چه به ظاهر شايد يه مشكلي در وجودش احساس مي شد ولي علاقه و حساسيتش به موضوع از خيلي از مسئولين ما هم بيشتر بودش. اگر خدا بخواهد اين جشنواره را در مهاباد اردستان (يكي ديگه از نقاط حساس حاشيه پارك ملي كوير) ادامه خواهيم داد.

پوستر جشنوراه "دوستداران يوزپلنگ در يخاب"

طرح بنر جشنواره "دوستداران يوزپلنگ در يخاب"

همواره یکی از دغدغه های اصلی من آگاهی کم مردم سرزمینم از حیات وحش پیرامون خودشون بوده است. شاید در نگاه اول اینگونه به نظر برسد که هر آنچه من و شما هر چند اندک در مورد جانداران حیات وحش کشور عزیزمون می دونیم همه مردم از اون با خبرند. ولی واقعیت مطلب این نیست. شاید همان اطلاعات کمی که من در مورد یوزپلنگ در جمع دوستان و همکارانم بیان می کنم برای اونها خیلی جذاب و شنیدنی و تازگي داشته باشد. چیزی که من و شما اصلا فکرش را هم نمی کنیم. با همفكري و كمك دوست خوبم جناب آقاي مهندس فرهادي نيا و ساير دوستان عزيزم در انجمن يوزپلنگ ايراني يه جشنواره باسه آگاهي دادن مردم نواحي اطراف پارك ملي كوير از يوزپلنگ ايراني ترتيب داده ايم. اين جشنواره تحت نام "دوستداران يوزپلنگ در يخاب" در روز جمعه 10 مهرماه 1388 در كاروانسراي شاه عباسي شهر ابوزيدآباد (در 25 كيلومتري شهرستان كاشان و از توابع شهرستان آران و بيدگل) برگزار مي شود. اميد است اين تلاش هاي هر چند اندك كمك شاياني به حفظ اين گونه منحصر به فرد و ساير گونه هاي ارزشمند جانوري در كشور عزيزمون ايران داشته باشد.

به يوزها حيواناتي تا حدي اجتماعي گفته مي شود. يوزهاي ماده به طور كلي  به تنهايي زندگي مي كنند مگر اينكه آنها توله هايي داشته باشند در حاليكه نرها اغلب گرو هايي را براي زندگي انتخاب مي كنند. مكانيزم يوزها از نرهاي اجتماعي تا ماده هاي تنها در ميان گربه سانان و همچنين ساير پستانداران منحصر به فرد مي باشد. به استثناي شيرها كه نرها در آن يك گروه پايداري را تشكيل مي دهند احتمالا به دليل رقابت كاهش يافته براي بدست آوردن ماده ها باعث غيراجتماعي بودن نرها مي گردد.

تشكيل گروه توسط يوزها به عنوان موجودات غير اجتماعي

دلايل متعددي براي گروهي زندگي كردن در يك گونه غير اجتماعي از قبيل يوز  و كلاس هاي عمر-جنسي مختلف گروه يوزها به دلايل مختلف مي توان برشمرد :

-تشكيل گروه_‘ نرها را هنگام نزاع براي ناحيه با ماده هاي زيادتر_‘ رقابتي تر مي سازد.

-تشكيل گروه به بالغ ها اجازه مي دهد كمتر مورد آزار و اذيت ساير درنده ها قرار گيرند.

-تشكيل گروه به موفقيت تناسلي مادر در خانواده ها كمك مي كند در حاليكه توله ها از درنده ها حفاظت شده و براي آنها غذا مهيا مي شود.

-گزارش هاي اتفاقي از زندگي يوزهاي ماده بالغ با يكديگر در نواحي مختلف آفريقا بويژه در نامبيا جايي كه مشاهداتي از دو يوز ماده بالغ به همراه و بدون توله هايي گزارش شده است. اندازه گروه در آفريقاي جنوبي بزرگتر از آفريقاي شرقي است اما نياز به تحقيق بيشتر در اين ناحيه وجود دارد.

-اغلب جفت ها شامل برادر ها هستند اما سه تايي ها شامل نر غيرخويشاوندي است كه به دو تا حيوان جوان همزمان زاييده شده پيوسته است. 

-گروه هاي يوز شامل 2 يا 3 نر كه تا 5 عضو نيز مي تواند باشد.

- در Serengeti 60% از يوزهاي نر در گروه هايي زندگي مي كنند (41% در گروه هاي دو تايي و 19% در گروه هاي سه تايي يا بيشتر). عضوهاي 4 و بيشتر از 5 تايي  در گروه ها شامل برادرها و نرهاي باقيمانده غيرخويشاوندي كه به گروه پيوسته اند مي باشد.

- گروه هاي نر جايي كه شكار بيشتر است فراوانتر هستند در نتيجه نرخ زنده ماندن نيز براي توله ها بيشتر است.

- در گروه ها هيچ نري ميل به حكمفرمايي در فعاليت اجتماعي اوليه يا شكار را ندارد و همه نرها تمايل به دسترسي گروهي به غذا و ماده ها را دارند.

- شركا در داخل گروه ها خيلي صبور در مقابل با اوني كه بهش نزديك هستند مي باشند و بيش از 50% از زمانشان را در تماس يا كمتر از يك متر با فاصله از هم (در حال استراحت) با همدیگر صرف مي كنند. آنها به ندرت از هم جدا مي شوند و  يكديگر را صدا مي زنند وقتي كه از هم جدا مي شوند.

نرها به دلايل مختلف تشكيل گروه مي دهند :

-دفاع شريكي از بهترين قلمروي كه داراي رد و بوي شكار است_‘ تعقيب مزاحم و نبرد هنگامي كه لازم باشد با تشکیل گروه بهتر صورت می گیرد. گروه ها بهتر قادرند كه به قلمروهاي بزگتر در سرزمين با بهترين شكار كه توسط ماده هاي بيشتري ديده مي شوند دست پيدا كنند. در Serengeti تنها 4% از نرهاي تنها قلمروي اختيار  كرده اند در حاليكه اغلب گروه ها قلمروها را تصاحب كرده اند.

- موفقيت بهبود يافته براي شكار (توانايي صيد شكار بزرگتر)

-موفقيت هاي بيشتر در جفتگيري با ماده ها در زمان آمادگی جنسی و انتقال ژن (چون اغلب اعضاي گروه ها برادر هستند لااقل نيمي از ژن هاي نر در نسل بعدي انتقال داده خواهد شد حتي اگر يكيشون با يك ماده جفت گيري نكند).

-بواسطه صيد شكار بزرگتر غذاي بيشتري بدست مي آورند كه نتيجه ثانويه از زندگي گروهي نرها مي باشد.

علایم ارتباطی یوزها

علایم بویایی

-يوزها مناطق بلند شامل صخره ها_‘ تپه موريانه ها و درختان شيب دار با شاخه هاي افقي را به عنوان نقاط مشاهده و مكان هاي هاي رديابي و بوييدن شكار را انتخاب مي كنند.

-بو كردن كانال ارتباطي اصلي در بين يوزها بوده و زمان زيادي صرف جستجو براي بوييدن بوهاي بيگانه و ذخيره كردن بوي خودشان مي كنند.

-يوزها مي توانند بوسيله بوي مشمئز كننده اي كه يك روز به جا مي ماند تشخيص داده شوند.

- علائم بويايي تعداد رويارويي هاي پرخاشگرانه را ميان يوزها بوسيله انتقال اطلاعات بين آنها كاهش مي دهد و از برخورد بين آنها در گروه ها در حاليكه مسير يكساني را مي روند جلوگيري مي كند. يوزها معمولا جهت حركتشان را تغيير مي دهند هنگامي كه با علائم تازه اي از ديگر يوزها مواجهه شوند اما نه در زمانيكه بيشتر از 24 ساعت از عمر آن گذشته باشد. 

- علايم بويايي نرها براي علامت گذاري قلمروشان است و هشداري براي مزاحم هاست تا خارج شوند. بو مزاحم ها را برحذر نخواهد داشت اما تهديدي براي آنها خواهد بود.

-يوزهاي ماده نيز داراي علائم ادراري بويژه در زمان آمادگي جنسي مي باشند اما تكرار شوندگي آنها كمتر از نرهاست. ادرار ماده ها معني قلمروي ندارد اما ترجيحا يك محتواي هورموني بالايي را نشان مي دهد كه نرها را جذب خود مي كند.

-هر دو جنس بر روي پشته ها و صخره ها و درختان مدفوع مي كنند. يوزها خاك را با پاي عقبي در داخل پشته ها خراش مي دهند و در آن مدفوع مي كنند.

-باقي گذاشتن علائم پنجه بر روي درختان به همان مرسومي علايم بو و مدفوع نيست.

علایم صوتی

 يوزها داراي انواع تلفظات صوتي هستند :

-دو تا صداي تماسي معمول جيرجير(زوزه) Chirping و صداي كبك (و كودك شيرخوار) Churring دارند كه بي شباهت به ساير گربه سانان است و به طور مكرر و متناوب در شدت هاي متفاوت مي باشد. هر دو براي احضار توله ها توسط ماده ها_‘ براي سلام يا اظهار عشق بوسيله بالغ ها و يا بوسيله توله ها اطراف يك كشته بكار برده مي شود.

-صداي جير جير (زوزه) شبيه صداي پرنده اي است كه اين صداها شبيه جيغ يا زوزه سگ yelp or yip بوده و ممكن است از دو كيلومتري قابل شنيدن باشد.

-صداي كبك (صداي كودك شيرخوار- صداي همراه با قطع شدن) يك صداي خرناس بريده بريده با جيغ بلند
high-pitched staccato growling  كه نسبت يه صداي زوزه از فاصله كمتري قابل شنيدن است.

-ناله و زاري Bleating or moaning يك صداي با اندوهي است كه براي مثال هنگامي كه مجبورند شكارشان را به ديگر درنده ها واگذار كنند.

-غرغر Growling _‘ خشم snarling _‘ هيس هيس hissing _‘ آب دهان انداختن spitting و سرفه coughing براي عصبانيت يا ستيز بكار برده مي شود اما كمتر از ديگر گربه سانان مي باشد.

-گربه سانان بزرگي كه غرش roar مي كنند نمي توانند به طور پيوسته خر خر purr كنند به ويژه هنگامي كه آنها به يكديگر مي رسند يا همديگر را مي ليسند اما مي توانند لرزش آرامبخشي به خود بدهند هنگامي كه عصبي يا ناخوش هستند.

 تنهایی یوزها

-يوزها تمايل به كناره گيري و جدا بودن دارند و از تماس فيزيكي نزديك با يكديگر اجتناب مي كنند. آنها فعل و انفعال كمتري براي ايجاد گروه هاي اجتماعي قوي انجام مي دهند و اغلب تماس هايشان تحميلي است.

-هنگامي كه يوزها رفتار اجتماعي نمايش مي دهند تشريفات خوش آمد گويي شان محدود به بالا كشيدن آب بيني (فن فن كردن)_‘ ليس زدن صورت و ماليدن لب مي باشد. ماليدن بدن مثل شيرها صورت نمي گيرد.

-يوزها يكديگر را عمدتا بعد از غذا تيمار مي كنند هنگامي كه صورتشان خون آلود شده يا بعد از اينكه بعد از يك باران شديد پوششان خيس شده باشد. يوزها عمدتا در طي تيمار كردن خرخر مي كنند.

-يوزها به طور جدي از نگاه كردن به صورت همديگر به طور مستقيم خودداري مي كنند. تماس ديداري كافي است كه اغلب به عنوان يك تهديد عمل نمايد و وادار به تسليم شدن بدون هيچ گونه تماس فيزيكي مي نمايد.

-ماده ها به غير از زمان آمادگي جنسي به طور پرخاشگرانايه اي نسبت به نرها عمل مي نمايند با ادا كردن صداهاي بريده بريده و ضربه زدن.

-به هرحال يوزهاي غير وابسته به هم از ملاقات با هم دوري مي كنند. جنگي ممكن است اتفاق بيافتد هنگامي كه نرها اطراف ماده هاي آماده عمل جنسي جمع مي شوند و يا نرهاي ديگر را در قلمروشان مي يابند.  

-هنگامي كه تهديد مي شوند يوزها به پايين قوز مي كنند و با باز كردن دهان احساس خشم مي كنند و گوش هايشان پهن شده و چشم هايشان با درخشندگي زياد به طرف بالا مي رود. در بالاترين نمايش آن ها ممكن است به طور ناگهاني خيز بردارند يا با ضربات روبه پايين پاهاي جلوشان را به زمين ضربه بزنند  در حالي كه هيس هيس و ناله مي كنند.

-يوزها تهديدي براي زندگي انسان نيستند و نسبت به بقيه گربه سانان بزرگ به آساني رام مي شوند.

-يوزها بسيار آسيب پذير به رقابت بين خودي ويژه با درنده هاي بزرگتر شامل شيرها_‘ كفتارها و پلنگ ها مي باشند. اين به شكل شكار مستقيم توله هاي يوز_‘ كشتن اتفاقي يوزهاي بالغ توسط ساير درنده ها بوده و بوسيله ساير گوشتخوران وادار به فرار از پهلوي شكارشان مي شوند.  

-رقابت بين خودي ويژه يك مشكل مخصوص در محدوده حفاظت بوده جايي كه گوشتخواران بزرگ جثه در تراكم بالا موجود مي باشند و علت اصلي است كه تعداد زيادي از يوزها در خارج از محدوده حفاظت شده زندگي مي كنند (منبع اینجا).

نام گذاری :

بي همتايي يوز پلنگ در نام علمي اش Acinonyx jubatus منعكس شده است. ژنز Acinonyx از يك كلمه باستاني يوناني akantha به معناي يك خار و  onux به معناي يك چنگال مشتق شده است كه استناد به چنگال هاي شبيه سگ يوزپلنگ مي باشد. يك مشتق گيري  جايگزيني نيز شامل a and kino (در يوناني به معناي نه و حركت) شايد استناد به اين است كه يوزپلنگ توانايي اش براي انقباض چنگال ها خيلي ضعيف است. نام گونه Jubatus از واژه لاتين iubatus به معناي يالدار استناد به شنل مشخصي از خز سبك كه توله هاي يوز در هنگام تولد پوشيده از آن هستند.

هندي ها نام  عمومي چيتا را بر آن نهادند. چيتا از واژه سنسكريتي  citraka به معناي خالدار يا لك دار مشتق شده است. سنسكريت منجر به كلمه هندي  citta (نام گونه ها وجمعي) و مشتقاتش citto براي نر و citti براي ماده مي باشد. چيتاها همچنين پلنگ هاي شكارچي در هند ناميده شدند.

به هر حال آن چيز كه مشخص است اين است كه يوزپلنگ بعلت چنگال هاي نيمه جمع شونده اش و شكل شبيه تازي و عادت شكار در طول روزش بعضي اوقات شبيه سگ مطرح مي شود.

رنگ و پوشش یوز :

رنگ پوشش سرتاسرش از ناحيه اي به ناحيه ديگر بسته به نوع محل سكونتش متنوع است (يعني يوزهاي صحرا خيلي كمرنگ تر با خال هاي روشن تر و تعداد كمتر از ديگر يوزها هستند).

چانه و گلو و قسمت هاي پشتي شكم سفيد هستند. يك كاكل يا يالي از موي قهوه اي مايل به خاكستري به اندازه 70 ميليمتر در پشت گردن و كتف ها در بعضي يوزها برجسته است و به سختي در بعضي يوزهاي ديگر قابل توجه هست. اين يال به استتار يوز كمك مي كند هنگامي كه در علف هاي بلند در حال شكار بوده و يوز سرش را زير شانه ها در حالت كمين قرار مي دهد. اين يال باقيمانده پوشش توله ها مي باشد.

بخش پوشش يوز نسبت به بقيه قسمت ها مشخص تر است كه داراي خال هاي قهوه اي تيره_‘ تو پر_‘ گرد و تكي بدون هر تمايلي به شكل نواري يا رگه اي مي باشد. تقريبا 2000 خال در  بخش پوشش يوز تخمين زده مي شود. خال ها از خز نرم تر و كشيده تري نسبت به بقيه پوشش ساخته شده است تا يوز را از محيط پيرامون تفكيك كرده و به استتار يوز در علف ها كمك كند.

خطوط اشک یوز :

يوزها دو تا خط اشك سياه مشخص از گوشه هر چشم به گوشه دهان دارند. اين خطوط اشك ممكن است براي اهداف متعددي به كار رود :

۱- خطوط اشك شبيه تمام علايم صورت براي تاييد و تاكيد حركات چشم ها و دهان_‘ بالا بردن حالات صورت  و بالابردن خشونت در هنگام گرفتاري و هنگامي كه يوز بايد از خودش دفاع كند و يا يك رقيب را بترساند به کار می رود. فضاي پيرامون سياه لبها يك ادامه اي از خطوط اشك مي باشد.

۲-علائم صورت ممكن است بوسيله معطوف ساختن پاسخ يوز به  ناحيه مخصوص يك نوع جذابيت اجتماعي را بيان كند. خطوط اشك ممكن است براي اين حالت بكار رود چون جذابيت اجتماعي براي يوزها در صورتشان متمركز مي باشد.

۳- به علت اين كه يوزها در صبح يا بعدازظهر دير و نزديك دم غروب به شكار مي روند مجبورند تا به طور مستقيم به خورشيد نگاه كنند در اين صورت موهاي سياه خط اشك ممكن است اشعه هاي خورشيد را جذب كرده و به ديد بهتر يوز كمك كند(اين فرضيه بوسيله هيچ سند محكمي اثبات نشده است). 

دم یوز :

دم دراز يوز (يك سوم درازاي بدن) داراي خال هايي است كه به يكديگر وصل مي شود تا 4 تا 6 حلقه سياه را در انتهاي دم تشكيل دهد. آن داراي حلقه هاي سياه و و سفيد آشكار و  نوك سفيد پرپشت به عنوان يك علامت "دنبال من بيا" از يوز مادر به توله هايش در علفزارهای هاي بلند مي باشد. يك يوز ماده هنگامي كه مي خواهد تا توله هايش دنبال او بيايند دمش را بالا  گرفته به طوري كه توله هايش بتوانند دمش را در بالاي علف ها ببينند. الگوي خال در صورت_‘ الگوي حلقه در دم و شكستگي هاي گوش و جاي زخم ها براي شناسايي يوزها به طور مشخص در حيات وحش به كار برده مي شود.

 سایر مشخصه های یوز :

- سر كوچك و گرد و صورت پهن

- بيني پهن و كوچك و سوراخ و حفره بيني فراخ

- گوش هاي كوتاه و گرد شده و كوچك در كنار سر

- چشمانی خیلی فاصله دار و بزرگ با ديد به سمت جلو براي ديد تلسكوپي و دو چشمي عالي (ميدان ديد هر چشم روي هم مي افتد).   

- عنبيه هاي قهوه اي و طلايي

- سبيل هاي كوتاه و نازك (بعنوان يك شكارچي روز نياز به سبيل هاي بلند ندارد).

 چنگال های یوز :

چنگال هاي يوز از ديگر گربه سانان متمايز است :

۱- يوزها داراي ترتيب فيزيكي از ماهيچه ها و رباط ها براي جمع كردن و باز كردن چنگال ها شبيه ديگر گربه سانان هستند اما در نتيجه قدرت و حركت محدود شده در اعضاي جلو در قسمت پايين تر بدن_‘ اين انقباض چنگال ها جزئي تر مي باشد.   

۲- يوزها فاقد غلاف محافظ پوستي هستند كه چنگال ها را در بيشتر گربه سانان پنهان مي نمايد. از اين رو چنگال هاي مستقيم و درازشان حتي هنگامي كه منقبض مي شود بيرون است و هنگام دويدن براي عمل كردن شبيه ميخ هاي ته كفش دونده ها براي چنگ زدن به زمين كاملا باز مي شود.

۳- چنگال ها در توله ها تيز است اما به مرور زمان نوك چنگال ها در اثر تماس با زمين فرسوده شده و شبيه چنگال هاي سگ ها نوكش كند و ضخيم مي شود.

۴- چنگال كوچك بي فايده (dewclaw) بسته به اندازه اش تقريبا يك سوم بزرگتر از شيرها بوده و به علت اينكه با زمين تماس ندارد تيز مي ماند.  

توله های یوز :

۱- توله ها رنگ بيشتر بدنشان خاكستري دودي بوده كه در قسمت زيرين تيره تر است با موهای خاكستري نقره اي بلند به عنوان يك پوشش كه تا گردن و پشتش ادامه دارد. 

۲- اين پوشش به نظر مي رسد به منظور محافظ بكار مي رود.اين پوشش توله را در علف ها و سايه ها استتار مي نمايد و او را از درندگان ديگر شبيه شيرها و كفتارها مخفي مي نمايد.

۳-اين پوشش همچنين به عنوان يك دفاع همرنگي استتاري بوسيله شباهت داشتن به يك راسو يا گوركن عسلي يك حيوان كوچك ستيزه جو كه اغلب توسط درنده ها اجتناب مي شود به کاربرده می شود. اندازه و شيوه راه رفتن توله ها هم شبيه به راسو مي باشد.

۴-اين پوشش همچنين مانند چتر ترموستاتي در مقابل خورشيد و باران عمل مي نمايد.

انواع یوزها :

چيتاي پادشاه King Cheetah

-ابتدا در سال 1926 كشف شد هنگامي كه يك چيتاي پادشاه در زينباوه كشته شد. الگوي چيتاي پادشاه در نتيجه ژن غالب تكي در هر دو والدين مي باشد. چيتاي پادشاه از ديگر يوزها عمدتا در الگوي پوشش متفاوت است. به نظر مي رسد آنها بزرگتر از يوزهاي معمولی باشد. چيتاي پادشاه گونه هاي مشابهي به عنوان يوزهاي خال دار مي باشد.

-چيتاي پادشاه داراي خال هايي است كه به هم ديگر وصل مي شود تا خطوط راه راه سياه موازي متعددي در زير و پشتش و خال هاي بي قاعده بزرگي در پهلويش اندكي شبيه گربه دشتي تشكيل دهد.  

-يوزهاي داراي يك الگوي پوششي معمولی اگر داراي يك ژن چيتاي پادشاه باشند مي توانند توله هاي چيتاي پادشاه توليد نمايند.

-يوزهاي داراي يك الگوي پوششي معمولی اگر داراي يك ژن چيتاي پادشاه باشند مي توانند هم توله چيتاي پادشاه و هم توله يوزهاي خال دار توليد نمايند اما چيتاي پادشاه تنها مي تواند چيتاي پادشاه توليد نمايد.

 -موي چيتاي پادشاه معمولا بلند تر و نرم تر است و خال هايش تمايل به برجسته بودن دارند. پوشش توله هايش هم درازتر مي باشد.

- چيتاي پادشاه خيلي كميابند و شايد هنوز به مقدار كمي در نواحي دور دست زيمباوه و آفريقاي جنوبي و دشت هاي بوركينافاسو يافت شوند.

 يوز صحرا Sahara Cheetah

-يوزهاي يافت شده در صحرا با پوشش رنگ ريگي زرد كمرنگ تا كرم با خال هاي كم رنگ در كتف ها و پهلوها كه به رنگ سياه در پشت تيره مي شوند می باشد. خال ها در پشت ها و پهلوها در رديف هاي منظمي از كتف تا لگن مرتب شده اند.

-در بيشتر اين يوزها خطوط اشك سياه يا محو شده اند يا پخش شده اند و صورت پهني بدون خال دارند. در بالاي سرشان خال هاي سياه گرد آمده است.

-همچنين شكل نادري از يوز در صحرا وجود دارد كه بعضي وقت ها يوز سفيد ناميده مي شود.

-يوزهاي صحرا خيلي كوچكتر از يوزهاي يافت شده در ساير مناطق هستند.

-به علت اينكه اغلب اين يوزها بدون پوشش هستند يوزهاي صحرا اغلب خودشان را در ريگزارها پهن مي كنند و براي مدت طولاني هنگامي كه در كمين شكار هستند بدون حركت باقي مي مانند. 

-قبايل چادر نشين Tuareq اين يوزهاي صحرا را Adele amaya مي نامند كه به معناي شخصي كه به آهستگي جلو مي رود مي باشد.

-در شرف انقراض است اگر قبلا منقرض نشده باشد.

انواع ديگر يوز :

-در امپراتوري مغولي كه در قرن 17 در هند حكمفرمايي مي كرد يك يوزپلنگ كه داراي خال هاي آبي به جاي سياه در يك زمينه سفيد مايل به آبي توصيف شده است. آن يوز سفيد و نه رنگي ناميده مي شده است اما يك نوع جهش يافته اي از ژن هاي رنگي بوده است.

-يك نوع چيتاي سياه نيز در كنيا در سال 1925 يافت شده بود (منبع اینجا).

پاورقی: روز ۹ شهریور روز یوز نامگذاری شده و از من انتظار می رفت که مطلبی در این باره بنگارم اما نمی دانم که چرا عادت کرده ام هر وقت همه فریاد می زنند من خموش باشم و هر وقت همه ساکتند من فریاد برآرم. به این امید که همه فریادهایمان همزمان یکی شده و همه روزها روز یوز باشد. در ضمن امروز روز تولد من هم هست و خواستم در این روز هم مطلبی نگاشته باشم. کاش همه ما انسانها در روز تولدمان حداقل به یاد محیط زیست کشورمون بیفتیم همین کافیه. خودش شروعی می شه باسه کارای بزرگتر. انشالله..

سبزپرس – گروه محیط طبیعی : در یک اتفاق نادر و استثنایی، از 4 قلاده یوزپلنگ بالغ حین نوشیدن آب در محل چشمه "پروبال" پارک ملی توران عکس گرفته شد.

 به گزارش سبزپرس و به نقل ازدفتر پروژه یوزپلنگ ایرانی این برای نخستین بار است که محیط بانان موفق به گرفتن چنین تصاویری از یک دسته بزرگ یوزپلنگ در کشور می شوند.
  لازم به ذکر است این اتفاق در روز 4 شهریور ماه رخ داده و محیط بانان کرمی و قاضی نژاد به مدت یک ساعت از فاصله نزدیک از داخل یک کومه روستایی، نظاره گر رفتارهای طبیعی این دسته یوزپلنگ بوده و از آنها عکسبرداری کرده اند.
  براین اساس، یوزها به تازگی غذا خورده و برای نوشیدن آب سر چشمه آمده بودند که به دام دوربین عکاسی محیط بانان این منطقه می افتند.
   گفتنی است بر اساس مشاهدات مستقیم (بیش از 27 بار) و بررسی های میدانی و تصاویر گرفته شده در سال جاری، جمعیتی بیش از  15 تا 20 قلاده یوزپلنگ در توران زیست می کند و به این ترتیب، بزرگترین جمعیت یوزپلنگ آسیایی در دنیا محسوب شده و ازنظر تعداد علی رغم داشتن عوامل تهدید متعدد، از پناهگاه حیات وحش نای بندان طبس نیز پیشی گرفته است.

يوزپلنگ Cheetah

يوز تفاوت مشخصي از ديگر گربه سانان در استخوان بندي و رفتار دارد. يوز سريع ترين جاندار خشكي در حقيقت نوعي گربه با خواص سگ سانان مي باشد. برخي خصوصيات بارز آن به شرح زير مي باشد :

1- پاهایي دراز_‘ بدني بلند و باريك و ظريف كه تنها براي سرعت و نه براي قدرت و قوت ساخته شده است.

2- خيلي كوچكتر و سبك تر از شير هاست.

3- يوزها به طور متوسط 8 سانتيمتر بلندتر از پلنگ ها می باشند. پلنگ هاي نر به طور عادي سنگين تر از يوزها مي باشند. اما پلنگ هاي ماده معمولا كمتر از يوزهاي ماده وزن دارند.

4-فك های یوز به بزرگي و نيرومندي پلنگ و شير  نيست.

5- چنگال هاي نوك پهن و كند يوز_‘ نيمه جمع شونده بوده و مستقيم تر از ديگر گربه سانان مي باشد.

6-خط اشك سياه  از چشم هاي به رنگ مسي تا دهان يوز كشيده شده است.

7- خال هاي قهوه اي تيره يا سياه توپر تكي و مدور  اغلب بدن يوز را پوشانده است.

8-يوز ها از درخت بالارونده هاي خوبي  نيستند اگرچه آنها درختان شيب دار را براي موقعيت برتري طلبي بكار مي برند.

9- يوزها روزها در صبح زود و در بعداظهر دير به شكار مي روند.

10-چشمان يوز براي ديد در روز اختصاص يافته اند كه مي توانند جزئيات را بطور واضح تا فاصله دور دست 5/5 كيلومتري ببينند.

11-يوزها براي شكار بزكوهي و جبير تيز پا تبحر دارند.

12-يوزها شكارهاي كوچكتر از خودشان را شكار مي كنند اگرچه جمعيت هاي يوزهاي نر ممكنه حيوانات بزرگتري نيز شكار كنند.

13-يوزها  با احتياط در فاصله 50 متري يا كمتر شكار  حركت مي كنند و  پس از آن با بالاترين سرعت براي چند صد متر دنبال شكار دويده و با بكار بردن شتاب حركتي سرعت شكار را به زمين مي زنند.

14-يوزها هرگز مرده خوار نبوده و اغلب شكارهايش توسط ساير درنده ها مثل شيرها و گفتارها دزديده مي شود.

15-  يه طور كلي يوزها به طور تكي زندگي مي كنند اگرچه نرها اغلب در گروه هاي با يكديگر زندگي مي كنند.

16-  دوره آبستني يوزها 90 تا 95 روز مي باشد.

17- تعداد توله ها در هر زايمان 9-1 توله مي باشد (به طور متوسط 5-3 توله).

18- يوزهاي ماده به تنهايي از جوانترها مراقبت مي كنند(توله ها تا 18 ماهگي به استقلال نمي رسند).

19- پس از جدا شدن از مادر_‘ توله ها ممكن است با گروهاي هم نژاد (برادر يا خواهر) براي تا 6 ماه معاشرت داشته باشند.  

20- سن متوسط يوزها در اسارت 12-10 سال بوده (تا 16 سال) و در حيات وحش تعداد كمي از يوزها بيشتر از 8-7 سال عمر مي كنند.

21-نمي توانند غرش كنند ولي وقتي خوشحالند خر خر مي كنند.

22- ترجيح مي دهند در فضاهاي باز براي نزديك شدن به شكار زندگي كنند و از جنگل ها و بيشه ها و مناطقي با پوشش درختچه هاي انبوه دوري مي كنند.

23- يوزهابصورت پراكنده در صحراي آفريقا و بيشتر در مناطق غير حفاظت شده نسبت به پارك ها و ذخيره گاه ها به سر مي برند.

24-تقريبا 12000-9000 يوز در حيات وحش باقيمانده است و يكي از در معرض خطر ترين گربه سانان در جهان به شمار مي روند. 

25-در ميان گربه سانان يوزا داراي كمترين پرخاشگري هستند. يوزها از ستيز و جنگ دوري مي گزينند و تهديدي براي انسان محسوب نمي شوند.

26-درازاي بدن يوزها 220-180 سانتيمتر و طول دم 90-60 سانتيمتر و ارتفاع تا سر شانه ها 90-70 سانتيمتر (متوسط 80-78 سانتيمتر) با وزن 65-35 كيلوگرم (55-45 كيلوگرم نرها و 40-35 كيلوگرم ماده ها) مي باشد.

 پلنگ Leopard

1- پلنگ ها خيلي پرخاشگر تر و قدرتمند تر از يوزها هستند.

2-پلنگ هاي ماهيچه اي و كوتاهتر از يوزها هستند با پاهاي كوتاهتر_‘ سرو فك بزرگتر دندان نيش بزرگتر و چنگال هاي تيزتر مي باشد.

3- پلنگ هاي نر وزن بيشتري از يوزهاي ماده دارند اما وزن پلنگ هاي ماده كمتر از يوزهاي ماده است.

4-چشم هاي پلنگ سبز بوده و خط اشكي روي گونه ها ندارند.

5- گل بوته هاي خال هاي سياه بزرگ با مركزهاي قهوه اي كه پشت پلنگ را پوشيده است همراه با خال هاي سياه توپر در سرها و پاها و كناره ها و ران ها.

6- پلنگ ها پوشش خالدار زيادي دارند و كمي بزگتر از يوزهاست.

7-براي استراحت_‘ خوردن_‘ ذخيره كردن شكارشان و فرار از دست ديگر درنده ها بالاي درخت مي روند.

 8- پلنگ ها عمدتا شبانه فعال بوده ولي در طي روز نيز مي توانند فعال باشند.

9- چشماي پلنگ با سلول هاي بسيار حساس به نور در شبكيه چشم بوده و براي ديد در شب ساخته شده اند.

10- پلنگ ها شكارچي فرصت طلب براي هر چيزي از حشره و جونده ها تا زرافه و بوفالو در يك طيف وسيع تري نسبت به يوزها مي باشند.

11- پلنگ ها قادر به كشتن شكار با دو برابر وزن خودش مي باشد.

12-مخفي گاهي را براي كمين انتخاب كرده و به سوي شكار خيز بر مي دارد به طوري كه شكار نتواند عكس العملي از خود نشان دهد. پلنگ مثل يوز نمي تواند در سرعت هاي بالا بدود.

13- پلنگ شكارش را با بالا بردن از درخت يا داخل سنگ ها و بوته هاي ضخيم حفظ مي كند و براي خوردن غذا در كشتارهاي بعدي بر مي گردد. 

14- پلنگ ها پسمانده هاي غذاي ديگر درنده ها و همچنين لاشه هاي فاسد را نيز مي خورد.

15-پلنگ ها  معمولا به تنهايي زندگي مي كنند اگرچه يك نر گاهي اوقات به يك ماده به همراه توله هايش در مدت زودگذر مي پيوندد.

16-دوره آبستني پلنگ ها 105-90 روز است (متوسط 100 روز).

17-تعداد توله ها در هر زايمان 3-1 توله مي باشد (متوسط دو توله).

18-توله پلنگ ها همراه مادرشان 24-18 ماه مي مانند(متوسط 22 ماه).

19- برعكس يوزها_‘ ماده ها و اولاد ممكن است بعد از جداشدن نيز به معاشرت با يكديگر ادامه بدهند.

20-متوسط عمر پلنگ در حيات وحش 20-15 سال و در اسارت تا 25 سال نيز مي باشد.

21-پلنگ ها يكي از چهار گونه گربه ساني است كه مي تواند بغرد.

22- پلنگ ها با هر تنوع محل سكونتي شامل جنگل ها_‘ زمين هاي هموار_‘ سرزمين هاي لم يزرع_‘ بيشه ها_‘ كوه ها و حتي جاهاي نيمه بياباني خود را وفق داده اند. معمولا جاهايي با پوشش خوب را ترجيح مي دهند.

23- پلنگ هاي آفريقايي بيشتر از همه جاي دنيا نسبت به شير يا يوز در مورد حضور انسان خود را وفق داده اند.

24- پلنگ ها داراي گستره حيات وحشي وسيعي هستند و در سرتاسر صحراي آفريقا فراوانند اگرچه بعضي جمعيت هايشان در حال خطر مي باشند.

25- پلنگ ها عمدتا زماني كه در تله مي افتند و زخمي تهديد مي شوند مي توانند به انسان حمله كنند. 

26-درازاي بدن پلنگها 210-160 سانتيمتر و طول دم 110-60 سانتيمتر و ارتفاع تا سر شانه ها 80-60 سانتيمتر (متوسط 70 سانتيمتر) با وزن 90-20 كيلوگرم براي نرها و 60-17 كيلوگرم براي ماده ها مي باشد.

شیر Lion

 1- شيرها بزرگترين گربه سانان آفريقايي و تنها گربه سان حقيقتا اجتماعي مي باشد.

2- شيرها خيلي يزرگتر و عضلاني تر از يوزها با وزن بيش از 4 برابر يوزها مي باشند.

3- رنگ گندم گونه يكنواخت (زرد مايل به قهوه اي)_‘ بعضي اوقات مايل به قرمز يا خاكستري خاكستر با  دم نوك سياه. تنها شيرهاي نر داراي يال مي باشند.

4-  شيرها عمدتا در شب فعالند و آنها به طور متوسط 22-20 ساعت از روز را براي استراحت اختصاص مي دهند.

5-شيرها هر چيزي از موش تا فيل ها را مي خورند.

6- شيرها تكنيك هاي كمين مهارت يافته _‘ بهره جستن از هر پوششي_‘ تعقيب هاي كوتاه_‘ سريع دويدن يا حمله كردن همانطور كه شكار سعي در فرار مي كند را برای عملیات شکار بكار مي برند.

7-  شيرهاي تكي مي توانند حيوانات با دو برابر وزن خودش را شكار كنند. گروههاي شيرها بوفالوهاي با چهار برابر وزن هر شير را شكار مي كنند.

8- اغلب شكارها توسط شيرهاي ماده صورت می گیرد. آنها اغلب به كمك همديگر در تلاشهاي دسته جمعي شكار مي كنند.

9- شيرها لاشه خواري نيز كرده و شكارهاي ساير درنده ها را نيز مي دزدند.

10-شيرها  برعكس يوزها و پلنگ ها خيلي اجتماعي اند و در گرو ه هاي 40-2 تايي (به طور متوسط 2 نر و چندين شير ماده بالغ و نيمه بالغ و فرزندان جوانشان ) زندگي مي كنند.

11-شيراي نر شبيه يوزها گروه هاي 6-2 تايي براي دفاع از قلمروشان عليه مهاجمان تشكيل مي دهند.

12- دوره آبستني شيرها بالاي 110 روز مي باشد.

13- تعداد توله ها در هر زايمان 6-2 توله مي باشد (متوسط سه توله).

14- توليد مثل شيرها غير فصلي است و اما اغلب در يك گروه كه چندين شير ماده در يك زمان مشابه بچه دار مي شوند همزمان مي شود.

15- شيرهاي نر مرتكب عمل كودك كشي مي شوند هنگامي كه آنها را غروري در بر مي گيرد تا ثابت كنند كه آنان فرزندان نرهاي ديگر را حفاظت نمي كنند و ماده را مجبور مي كنند تا وارد دوره آمادگي جنسي شود به طوري كه نرهاي مغرور جديد مي توانند با آنها همسر شوند.

16- توله ها از مادر تا 18 ماهگي مستقل مي شوند اما هنوز در گروه تا 3 سالگي وابسته هستند. نرها مجبورند كه گروه را در 3 سالگي ترك كنند ولي ماده ها ممكن است براي زندگي با گروه بمانند.

17- شيرهاي از گروه رانده شده با جنسیت مشابه اغلب با يكديگر معاشرت مي كنند.

 18- طول عمر شيرها در حيات وحش 12-10 سال و در اسارت بيشتر از 20 سال مي باشد.

19- هر دو شير نر و ماده  غرش مي كنند تا با عضوهاي گروه ارتباط برقرار كنند تا به کمک شيرهاي ديگر مهاجمان به قلمروشان را تضعیف کنند.  

20- شيرها در رنج وسيعي سكونتي به استثناي جنگل هاي وسيع و بيابانها خشك يافت مي شوند.  

21- شيرها اغلب در پارك ها و ذخيره گاه ها يافت مي شوند و جمعيت شان در خارج از نواحي حفاظت شده به شدت روبه كاهش است.

22- به اضافه يوزها_‘ شيرها نيز يكي از گربه سانان بزرگ در معرض خطر در جهان هستند تقريبا 20000 شير در حيات وحش باقيمانده است.

23- شيرها بزرگترين تهديد در حال حاضر براي يوزها بوسيله كشتن توله ها و دزديدن شكار و گاهي اوقات كشتن يوزهاي بالغ مي باشد.

24-شيرها تحت شرايط غير عادي به انسان حمله خواهند نمود.

25- براي شيرهاي نر درازاي بدن يوزها 3/3-5/2 متر و طول دم 100-60 سانتيمتر و ارتفاع تا سر شانه ها
 128-120 سانتيمتر با وزن 260-150 كيلوگرم مي باشد. براي شيرهاي ماده درازاي بدن يوزها 7/2-3/2 متر و طول دم 100-60 سانتيمتر و ارتفاع تا سر شانه ها 100-75 سانتيمتر با وزن 180-120 كيلوگرم مي باشد (منبع اینجا).

كل گونه هاي زنده موجود در عالم هستي از 2 تا 100 ميليون تخمين زده مي شود. از اين ميان تنها 8/1 ميليون گونه توصیف شده است. در حالي كه دانشمندان درباره  تعداد گونه اي موجود بحث مي كنند كاهش هاي جمعيتي و نرخ افزايشي انقراض گونه هاي توصيف شده و نشده در نتيجه  فعاليت هاي مستقيم و غير مستقيم بشر وجود دارد(بررسي 1686 گونه جانوري يك كاهش كلي 30% را از سال 1970 تا 2005 نشان داد). اگرچه از 1642189 گونه توصيف شده تنها 44838 گونه شناسايي شده اند (تنها 7/2%) ليست قرمز IUCN (IUCN Red List) يك تصوير لحظه اي مفيدي از چيزي كه امروزه براي گونه هاي مختلف جهان رخ مي دهد را فراهم مي سازد و نياز اساسي را براي عمليات حفاظت تاكيد مي نمايد. در سال 2000 ليست قرمزIUCN  براي 16507 گونه مشخص شد كه 11406 به عنوان گونه هاي تهديد شده ليست شد و در سال 2004 اين ليست شامل 38047 گونه بود كه 15589 تاي آن شامل تهديد شده ها بود. در سال 2008 اين ليست شامل 44838 گونه بود كه 16928 آن تهديد شده ها بود. در اين ليست 869 انقراض ثبت شد (804 گونه ليست شده به عنوان انقراض و 65 گونه ليست شده به عنوان انقراض  در حيات وحش). اگر 290 گونه به طور بحراني در معرض خطر را بر چسب "احتمالا منقرض" بچسبانيم آمار انقراض به 1159 گونه مي رسد. 16928 گونه خطر انقراض آنها را تهديد مي كند(3246 گونه به طور بحراني در معرض خطر و 4770 در معرض خطر و 8912 آسيب پذير مي باشند). 5570 گونه داراي اطلاعات ناقصي براي تعيين وضعيت تهديدشان بود و به عنوان اطلاعات داراي نقص ليست شد. 17675 گونه به عنوان حداقل درگيري ليست شد كه داراي احتمال پاييني از انقراض مي باشند ولي طبقه بنديشون خيلي وسيع است و ممكن است شامل گونه هايي بشه كه به حفاظت مربوط باشد(براي مثال آنها ممكن است داراي رنج محدودي اما نه با تهديدهاي مشاهده شده باشند يا اينكه جمعيت شان ممكن است كاهش يابد نه به اندازه كافي سريع براي اينكه زمان نداشته باشيم تا يه ليست در حال تهديد آماده كنيم). يك نكته قابل ذكر است كه ليست قرمز IUCN يك مرجع پايه براي گونه هاي جهان است  و براي گونه هاي به طور كامل مشخص نشده يك تمايلي براي مشخص شدن گونه ها وجود داره و احتمال داده مي شه تا در حال تهديد باشند. اين غير ممكن است كه نتايج اين ليست را براي همه جانداران بسط بدهيم (38% از گونه اي ليست شده در معرض تهديدند) و بگوييم 38% از گونه اي جهان احتمالا در معرض تهديدند.

ارزيابي پستانداران جهان نشان داد كه يك چهارم گونه هاي پستانداران جهان (22%) به صورت جهاني در معرض تهديد يا انقراضند و 836 (15%) داراي اطلاعات ناقص مي باشند.

علي رغم 366 گونه دوزيست جديد تعداد زيادي به عنوان در خطر تهديد ليست شده و انقراض مسلم دو گونه بحران انقراضي را كه دوزيستان با آن مواجهند اثبات مي كند. تقريبا يك سوم (31%) در معرض تهديدند يا منقرض شده اند و 25% داراي اطلاعات ناقص هستند.

ارزيابي  كامل پرندگان جهان نشان داد كه بيشتر از يك هشتم آنها (6/13%) در معرض تهديد يا انقراض هستند. پرندگان داراي يك گروه خوب شناخته شده با كمتر از 1% به عنوان اطلاعات ناقص مي باشند.

براي اولين بار 845 گونه مرجانهاي با ساختمان ريفي آبهاي گرم در ليست قرمز با بيش از يك چهارم (27%) به عنوان در معرض تهديد و 17% به عنوان اطلاعات ناقص ليست شده است.

همه 161 گونه ماهي هاي درياهاي گرمسير اكنون شناسایي شده اند. بيش از 12% از آنها كه جز گونه هاي ماهي هاي خوراكي محسوب مي شوند در نتيجه ماهيگيري بيش از اندازه در معرض تهديد انقراض هستند و بیشتر از 30% آنها داراي اطلاعات ناقصي مي باشند.

همه 1280 گونه خرچنگ هاي آب شيرين مشخص شده اند. 16% به عنوان تهديد به انقراض ليست شده اند و بيشتر از 49% داراي اطلاعات ناقصي هستند.

359 ماهي آب هاي شيرين مختص به اروپا هستند با 24% به عنوان در معرض تهديد و تنها 4% داراي اطلاعات ناقص ليست شده اند.

ليست قرمز IUCN  شامل شناسايی تعدادي گونه هاي منحصر به فرد قابل توجه مثل شناسايي 14 نوع رطيل در هند و 12 ماهي آب شيرين درياچه  Dianchi در چين نيز مي باشد(منبع-اينجا). 

  گروه بندي جانوران بر اساس تخمين جمعيتي در IUCN Red List

N_e  تعداد تخمين زده شده از حيوانات بالغ در حيات وحش

تعداد ۵۰۰۰۰ تا جاندار خط جدا كننده بين نزديك به تهديد شدن با کمترین نگرانی مي باشد.

می توان به طور جدی حضور انسان در قلمرو حیوانات را عمده ترین دلیل کاهش گونه های مختلف جانوری دانست. برخی علل شایع دیگر را که می توان در کاهش جمعیت یوزها دخیل دانست به شرح زیر می باشد.

در هم ريختگي ترشحات داخلي

مشكلات در ارتباط با غدد مترشحه داخلي و هورمون ها در سال هاي  گذشته در خبرها آمده بود. تعداد زيادي از هورمون هاي استروژن تقليدي (با نام در هم ريختگي ترشحات داخلي) ممكن است باعث كاهش در توليد اسپرم هاي حيوانات نر گردد. شواهد كافي وجود دارد كه نشان مي دهد توليد اسپرم در گربه سانان بزرگ كاهش يافته و اسپرمي كه توليد شده طبيعي نيست. اسپرم هاي نا به هنجار یا دم ندارند يا داراي دو سر يا دو دم هستند. صرفنظر از اين براي آنها مشكل است تا از ميان مجراهاي تناسلي جنس ماده عبور نمايد. در مطالعات اسپرم يوزپلنگ 71% نا به هنجار بوده (در مقايسه با 29% اغلب گربه سانان) و 46% بی حركت بوده اند (در مقايسه با 23% اغلب گربه سانان). با توجه به اعداد ذكر شده اين بدان معني نيست كه يوزهاي نر عقيم هستند. برعكس_‘ آن ها اينگونه نيستند. در مطالعات ديگر تفاوت زيادي در حجم انزال مني يا پروفايل هاي هورموني وجود نداشت. در حاليكه در هم ريختگي ترشحات داخلي ممكن است يك دليل براي مشكلات تناسلي در برخي حيوانات باشد اين به نظر نمي رسد علت اصلي براي كاهش در تعداد يوزها در اين زمان باشد.

مشكلات ايمني

همه حيوانات به سيستم مصونيت سلامتي به منظور زنده ماندن در برابر حمله دائمي ويروس ها_‘ باكتري و بيماري هاي قارچي نياز دارند كه بر سلامت بدن موجود زنده تاثير مي گذارد. سيستم دفاعي خوب رشته هاي حفاظتي چندين لايه اي در برابر علل بيماري زا دارند. يوزها مستعد به التهاب عفوني گربه اي ( FIP)نسبت به گربه هاي خانگي و شيرها مي باشند.در حقيقت مرگ و مير براي شيرهاي در معرض اين التهاب ( FIP) حدود صفر درصد براي گربه هاي خانگي 10% و براي يوزها 60% است. اين آسان است كه بيماري ها را علت كاهش يوزها بدانيم بهر حال مرگ و مير هاي بالايي از يوزها عمدتا توسط التهاب عفوني ( FIP) در باغ وحش ها و نسبتا در شكارگاههاي حيات وحش كوچك جايي كه يوزها در جمعيت نسبتا بالا نگهداري مي شود مشاهده شده است. آبله گاوي يك مشكل در جمعيت يوزهاي در حال اسارت هست. خوشبختانه رفتار و بوم شناسي يوزها_‘ آنها را در خطر پاييني از بيماري هاي مسري قرار داده است. يوزها تا حدي اجتماعي اند و در جمعيت هاي كوچكي زندگي مي كنند شكار تازه مي خورند و در آب و هواي خشك زندگي مي كنند. شايد تفسيرات ديگري نيز در این زمینه وجود داشته باشد.

رفتار ضعيف والدين

رفتار ضعيف والدين در ديگر پستانداران مثل انسان هم معمولا در خبرها وجود دارد. اين رفتار ضعيف در نرخ هاي بالاي مرگ و مير تاثير ندارد. يوزها براي ترك كردن منظور دار بچه هاي جوانشان ناشناخته هستند. اگر چه آنها اين كار را اگر گونه هاي شكار كمياب باشد خواهند كرد. مادر ممكن است جوان ها را براي 48 ساعت براي جستجوي شكار ترك نمايد. اگر غذاي كافي موجود نباشد مادر ممكن است براي هميشه توله ها را ترك نمايد.

با این تفاسیر بالا تقريبا از هر 20 توله يوز تنها يك عدد به بلوغ جنسي مي رسد. بچه كشي توسط خيلي از پستانداران نخستين بكار برده مي شود. در حاليكه كودك كشي براي يوزهاي نر يك احتمال بوده و مشاهدات خيلي كمي در اين زمينه وجود دارد.

حال شما نسبت مرگ و مير بالاي توله يوزها در اثر تهديدات حيوانات درنده را به حساسيت بالاي يوزها به علل بيماري زا و علل تهديد كننده انساني هم اضافه كنيد آيا مي توان اميد داشت كه در آينده بتوان اين گونه منحصر به فرد را حفظ نمود. خود قضاوت كنيد دوستان(منبع اینجا).

يوز سريعترين حيوان خشكي است و براي رسيدن به اين سرعت در روش هاي مختلف زير وفق داده شده است.

1- سر كوچك يوز كه در برابر سرعت زياد مقاومت كمي از خود نشان مي دهد.

2- دم بلند براي گام هاي بلند در سرعت زياد

3- ستون فقرات انعطاف پذير براي گام هاي طولاني

4- دم از بغل مسطح شده كه بعنوان سكان دار در سرعت بالا بكاربرده مي شود.

5-كليه و قلب و شش و سيستم عروقي حجيم شده براي تامين اكسيژن زياد مورد نياز بدن

6- دندانهاي نيش كمتر كه به سينوس هاي پيشاني اجازه مي دهد بزرگتر شوند تا بتواند در سرعت هاي بالا اكسيژن زياد مورد نياز بدن را تامين نمايد.

7- چنگال هاي تا حدي جمع شونده براي عمل كردن شبيه كفش هاي ورزشي

8- بالشتك هاي برجسته در كف پا براي ايجاد كشش اضافي به بدن در سرعت بالا

يوز داراي خالهاي تو پر در سطح بدن مي باشد در مقابل كه پلنگ داراي خال هاي زينت داده شده شبيه رز مي باشد. هر يوز داراي الگو ي منحصر به فردي از خا لها شبيه به متفاوت بودن اثر انگشت انسانها مي باشد. اين امر تشخيص يوز را بر اساس خال هايشان ممكن مي سازد اگرچه براي افرادي كه آموزش نديده اند اين امر آسان نيست.  به علت اينكه چنگال هاي يوز كاملا جمع شونده نيست آنها در پياده روي و  دويدن كمتر خسته مي شوند. همچينين چنگال هايشان شبيه بقيه گربه سانان تيز نيست. به استثناي چنگال شبنم (Dew) كه در هنگام دويدن و پياده روي با سطح زمين تماس پيدا نمي كند و خيلي تيز است. عكس زير سطح زيرين پاي يوز را با بالشتك هاي قابل رويت نشان مي دهد. در سمت چپ تصوير چنگال تيز شبنم قابل مشاهده است و بقيه چنگالها كه بر اثر سايش كند هستند در بالاي تصوير قابل مشاهده است.  

سرعت یوز

سرعت يوزها به 120-100 كيلومتر بر ساعت در بالاترين حد خود مي رسد. يوزها در بالاترين سرعتشان در هر گامشان 8-7 متر را پوشش مي دهند و 4 گام بر ثانيه بر مي دارند. يوزها تنها داراي سرعت بالا نيستند و يك شتاب باور نكردني نيز دارند به طوري كه در 3 ثانيه مي توانند از صفر تا 80 كيلومتر بر ساعت  شتاب گيرند. از طرف ديگر آنها مانند بقيه درنده ها مثل پلنگ قوي نيستند به طوري كه ماهيچه هاي اضافي باعث افزايش وزن و كاهش سرعت يوز گردد. شكل زير موقعيت هاي مختلف يوز را در يك گام در بالاترين سرعتش را نشان مي دهد. همانطور كه در تصوير مي بينيد تنها يك پا در هر زمان با زمين تماس دارد.

توليد مثل

يوزها داراي دوره حاملگي 95 روزه مي باشند. آنها 1 تا 6 توله به دنيا مي آورند اما 5-4 تا بيشتر معمول است. توله ها با چشمان بسته به دنيا مي آيند و اطراف 10-7 روزهگي چشمانشان را باز مي كنند. توله ها در 5/3 ماهگي از شير گرفته مي شوند و در 5 هفتگي علاقه به خوردن گوشت پيدا مي كنند. آنها تا سن 18 ماهگي كاملا به مادرشان وابسته هستند در اين هنگام ديگر آنها مستقل مي شوند. توله هاي يوز كوچك داراي يك پوششي از موهاي خاكستري در پشتشان هستند. آنها آسيب پذير بوده و اغلب توسط ساير گوشتخواران مثل شير و كفتار خالدار كشته مي شوند. يوزها از لحاظ جنسي در دو سالگي به بلوغ مي رسند.

پرورش در اسارت

1400 يوز در 200 مركز جهان نگهداري مي شود. تعداد زيادي از آنها در گير پرورش در اسارت شده اند.  بدبختانه به علت فقدان محل سكونت مناسب تعداد كمي از آنها شانس حضور در حيات وحش را پيدا كرده اند. تعداد زيادي از مراكز پرورش هنوز مجبور به وارد كردن از حيات وحش بوده كه مي تواند براي يوزهاي موجود در حيات وحش زيان آور باشد. پرورش در اسارت خيلي تخصصي شده است و دستورالعملهاي شبيه لقاح و كشت مصنوعي در كمك به پرورش بسيار موفقيت آميز بوده اند. متاسفانه اين دستورالعمل ها بسيار گران بوده و اين ابتكارات زماني خيلي مفيد خواهند بود كه به سمت نگهداريشان در حيات وحش پيش بروند.

ساختار زندگی یوز

يوزها در هر دو صورت تكي و زندگي گروهي موجود مي باشند. گروه ها معمولا در سه شكل شامل مادرها و توله ها و مجموعه نرها و نيمه بالغ هاي بعد از استقلال مي باشد. گروه هاي نيمه بالغ شامل هر دو جنس نر و ماده است اما سرانجام هنگامي كه به بلوغ رسيدند از هم جدا خواهند شد. مجموعه نرها هنگامي شكل مي گيرد كه نرهاي هم نژاد (مثلا پدر و برادر) در يك گروه باقي بمانند. بعضي اوقات نرها از مجموعه جدا مي شوند(منبع اینجا).